|
Beslenme
tarzı ve zekâ düzeyi arasında güçlü bir ilişki olduğu uzun zamandan
beri bilinmektedir. Günlük yaşantımızı sürdürebilmemiz ve
hareketlerimizi koordine edebilmemiz de vazgeçilmez role sahip olan
sinir sistemimizinde, besinler ile sağlanacak besin öğelerine ihtiyacı
olduğu ve bazı mineral, vitamin veya diğer besin öğeleri
yetersizliklerinde sinir sisteminin ve bilişsel performansın olumsuz
etkilendiği bilinmektedir.
Beslenmemizde yer alan bazı
öğelerin, sinir sistemi gelişiminde önemli rolleri olduğu
bilinmektedir. Bu besin öğeleri ise, özellikle büyüme ve gelişme
çağındaki çocuklar açısından önemlidir. Zekâ üzerinde etkisi olan ilk besin öğesi, proteinlerdir.
Proteinler, doku yapım ve onarımında kullanılmasının yanı sıra,
proteinlerin yapıtaşları da sinir iletimi için gerekli olan maddelerin
sentezinde kullanılırlar. Bu nedenlerle, proteinler sinir sistemi ve
beyin gelişimi açısından son derece önemli rol oynarlar. Doğal protein
kaynakları; et ve et ürünleri, yumurta, süt ürünleri, kuru baklagiller
ve tahıl ürünleridir.
Zekâ üzerinde etkili olan ikinci önemli grup ise yağlardır.
Yağlar içinde yer alan yağ asitleri birbirinden farklı işlevlere
sahiptir. Sıkça adını duyduğunuz omega-3 yağ asitlerinin göz ve beyin
gelişimi açısından önemi büyüktür. Bunun yanı sıra, yetişkin
beslenmesinde sınırlı tüketimi önerilen doymuş yağ asitleri de, çocuğun
bilişsel gelişimi açısından önemlidir. Bu nedenle, bireyler gelişimini
tamamlayana kadar yağı azaltılmış süt ürünleri yerine, tam yağlı süt
ürünlerini tercih etmelidirler.
Diğer önemli bir grupsa, vitamin ve minerallerdir.
A vitamini, tiamin, riboflavin, B6, B12 gibi vitaminlerin ve demir,
çinko, iyot gibi minerallerin zekâ gelişiminde ve sinir sistemi
üzerinde önemli rollere sahip olduğu bilinmektedir.
A vitamini,
omurilik oluşumunda görev almaktadır. Yetersizliği sonucunda, bebeklik
çağında omurilik ile ilgili sorunlar oluşabilir. A vitamininin en iyi
kaynakları, karaciğer, balık ve süttür. Bebeklik döneminde ise en iyi A
vitamini kaynağı anne sütüdür. Tiamin, B kompleks vitaminleri arasında yer alan ve B1 vitamini
olarak bilinen vitamindir. Enerji metabolizması açısından sahip olduğu
önemli işlevler göz önüne alınırsa, sinir sistemi açısından da çok
önemli olduğu görülebilir. Yetersizliğinde, doğumsal büyüme geriliği ve
sakatlıklar meydana gelebilir. Tiaminin en iyi kaynakları, tam tahıl
ürünleridir. Bebekler içinse, anne sütü en iyi kaynaktır. Riboflavin de
B kompleks vitaminlerinden olup, omurilik oluşumunda ve sinir
hücrelerini koruyan yağlı yapının –miyelin- oluşumu için gereklidir ve
en iyi doğal riboflavin kaynakları, süt ve süt ürünleridir. B6 vitamini,
beyinde sinir iletimini sağlayan maddelerin sentezinde rol alan bir
vitamindir ve yetersizliğinde bu maddelerde eksiklikler oluşabilir. B12 vitamini
eksikliğinde ise, omurilikte ağır sakatlıklar oluşabilir. Bu vitaminin
kaynakları, hayvansal besinlerdir ve hiçbir bitkisel besin B12 vitamini
içermemektedir.
Demir minerali,
beyin ve sinir sistemi açısından çok önemlidir. Çünkü bu mineral,
beyinde yer alan beyaz maddede yüksek yoğunlukta bulunmaktadır. Demir
yetersizliğinde, bireylerde konsantrasyon bozukluğu ve dikkatsizlik
görülür. En iyi kaynağı kırmızı ettir. Diğer kaynakları ise, etler,
kuru baklagil, pekmez, koyu yeşil yapraklı sebzelerdir. Portakal ve
çilekte demir kaynağı sayılmaktadır.
İyot minerali,
sinir sistemi açısından çok önemlidir. Çünkü iyot yetersizliği olan
gebelerin çocuklarında zekâ geriliği görülme riski çok yüksektir.
Bebeğin beyin gelişiminin, gebeliğin ilk üç ayında büyük bir kısmı
tamamlandığından dolayı da, bu süreden sonra uygulanan tedavinin veya
yanlış beslenme alışkanlıklarının düzeltilmesinin bir anlamı yoktur.
Zekâ geriliğinin yanı sıra, iyot yetersizliği düşük ve ölü doğumlarla
da ilişkilidir. İyodun en iyi kaynakları, deniz ürünleri ve iyotlu
tuzdur. İyotlu tuzun iyot içeriğinin zarar görmemesi için, karanlık ve
serin bir ortamda ışık geçirmez şişelerde veya kutularda saklanması
gerekir.
Çinko, beyinde
yer alan beyaz ve gri maddede bulunduğundan ötürü sinir sistemi için
önemlidir. Yetersizliğinde, beyin gelişiminde gerilik oluşabilir.
Çinkonun en iyi kaynakları, et ürünleri ve deniz ürünleridir. Anne
sütünün çinko içeriği yüksek olduğundan dolayı bebekler için iyi bir
kaynaktır.
|